Cari amighi radioascoltadori de la Radio Brasil Talian inte’l Rio Grande do Sul, Brazile e inte’l mondo! In cuesto artìgoło ndemo parlar de du robe tanto intaresante de ła nostra tera de orizine e che magari se sa poco o cuase njente. Ła Serenìsima Repùblega de Venesia, che ga durà par 1100 ani (696-1796), ze stà ła orizine de ła grande majoransa de i imigranti, che ga toca ndar via par tute łe dificultà, soferensa e fame, che ga scominsia co ła invasion e dominio de Napołeon Bonaparte in 1796 e che se ga torna cada volta pezo, anca co ła anesion a’l Rejno d’Italia, in 1866. Ła imigrasion ga scominsia in 1875, solo 9 ani dopo de’l teritorio veneto deventar parte de’l Rejno d’Italia.

I nostri imigranti senpre ze stai visti come poveri, injoranti, bauchi, zente sensa cultura e sensa conosimento, ma sarà che tuto cuesto ze vero? Savì valtri che ła prima dona a laurearse, a far la graduasion univarsitaria, ze stá una dona veneta, de ła Repùblega Veneta, rento a una univarsità veneta (Univarsità Veneta de Padova) inte’l ano 1678? In tuto el mondo, in cueła època, una dona no podarìa njanca inparar a lèzare e a scriver! Ma una univarsità veneta ze ndato anca contra el papa par parmeter a una dona intelizente a far ła graduasion in Filosofia. El nome de ła dona ze Elena Lucresia Cornaro Piscopia, nata in 1646 e morta in 1684.

Nantra roba inportante, inte’l Braziłe, ła abołision de i sciavi ze stá una de łe ultime inte’l mondo, inte’l ano 1888, 13 ani dopo de’l scominsio de ła nostra imigrasion par el Braziłe. Savì valtri cuando ga finìo ła sciavità inte ła Republega Veneta? Inte’l ano 960 dopo Cristo, 928 ani prima cuà de’l Braziłe! Sarà vero łora che i nostri imigranti zera orizinadi de una rezion de bauchi, de zente sensa cultura e sensa conosensa? Adeso valtri pol capir mejo come łe guere e łe invasion teritoriałe ga destruzo el futuro de un pòpolo, che ga ndato inte’l altro lado de’l mar par scominsiar una nova vita.

Par finir, meto cuà um beło pensiero che go catà inte’l Łunário de ła Serenìssima, fato da Academia de ła Bona Creansa, de ła rezion de’l Veneto – Italia:

“El segreto de ła Fełisità el ze ła Łibartà e

de ła Łibartà el Corajo”

“Par omo de caràtare nialtri intendemo uno che’l gapia el propòzito de star cuel che’l ze, ndando vanti inte le só viste e inte ła sò condota, co gran forsa de atension e fermesa de volontà. E no’l ciapa mìa cołor da łe robe che łe ghe ze datorno: no’l canbia mìa sintimento drio łe mode, o łe sensasion de’l momento, o el spauraso de èsar zudegà pajaso; no’l ghe bruza mìa um mòcoło a’l santo e um a’l diaboło; no’l studa mìa par somejar difarente da cuel che’l ze, ma pa deventar cuel che daseno el ze; no’l serca mìa ła só fama renegando ła só cosiensa; no’l serca par vero el ben che’l pol gòdarse par łu, ma pitosto el ben che’l por far. El conjose cuel che’l fa e parché el ło fa; co bon sintimento el sente, da omo forte el sostien; el spera sensa presa, co gran pensieri, ciareza de scopi, franchesa de ati.”

Marcos Daniel Zancan

talian@ctism.ufsm.br